یعقوب لیث به زبان فارسی جانی دوباره بخشید

امیر اسماعیل آذر در گفت‌و‌گو با خبرنگار صداوسیما با اشاره به جایگاه یعقوب لیث صفاری در تاریخ ایران گفت: تاریخ سیستان، در دل واژه‌های کهن زبان فارسی، روایت‌گر مردانی است که از میان کار، رنج و پیشه‌وری برخاستند و به عیاری شهره شدند؛ مردانی که با ایمانی استوار، نام خود را در حافظه تاریخ و زبان فارسی ماندگار کردند.

وی افزود: بسیاری از عیاران، فرزندان پیشه‌وران بودند و شغل پدران خود، از جمله رویگری، را نسل به نسل ادامه می‌دادند. همین پیوند عمیق با کار و معیشت، منش عیاری را در آنان شکل داد. درباره واژه «عیار» در متون تاریخی و ادبی فارسی دیدگاه‌های گوناگونی وجود دارد و در آثاری، چون سمک عیار، به‌روشنی می‌توان با افعال، باور‌ها و شیوه زندگی آنان آشنا شد؛ آثاری که نسخه‌هایی از آنها هنوز در کتابخانه‌های کهن کشور موجود است.

آذر با اشاره به دوگانگی رفتار عیاران تصریح کرد: عیاران در کنار جوانمردی و مردم‌داری، گاه به راهزنی نیز دست می‌زدند، اما حاصل آن را میان فقرا تقسیم می‌کردند. گرچه این رفتار از نظر اخلاقی و دینی نادرست است، اما در فرهنگ عامه، تصویری پیچیده و پررمز و راز از آنان پدید آورده است.

این پژوهشگر زبان و ادب فارسی ادامه داد: در تاریخ، با شخصیت‌هایی از این خاندان روبه‌رو هستیم که در اوج قدرت، اعتقاداتی عمیق و استوار داشتند. نمونه روشن آن، برخورد یکی از بزرگان این خاندان با مرگ فرزندش است؛ کسی که با وجود اندوه فراوان، این واقعه را خواست خداوند دانست، مردم را به کار و زندگی فراخواند و از تعطیلی و سوگواری عمومی جلوگیری کرد. این رفتار نشان‌دهنده ایمان ریشه‌دار و نگاه عقلانی آنان به زندگی است.

وی با اشاره به نقش سیاسی یعقوب لیث گفت: یعقوب لیث صفاری شخصیتی بود متکی بر پشتوانه مردمی؛ او با صراحت اعلام کرد که فرزند کار و نان بازوی خویش است و در برابر تجمل و سلطه سر تسلیم فرود نمی‌آورد. هرچند بیماری مانع ادامه این مسیر شد، اما این جسارت، جایگاهی ویژه برای او در تاریخ ایران رقم زد.

امیر اسماعیل آذر در پایان تأکید کرد: یعقوب لیث و عیاران سیستان، با وجود قدرت و پادشاهی، دل در گرو شعر، زبان فارسی و فرهنگ مردم داشتند. یعقوب لیث صفار زبان عربی را متوجه نمی‌شد و می‌گفت چرا به زبان فارسی نباید سخن گفت به همین دلیل محمد بن وصیف نخستین شعر فارسی را در همان دوره سرود. همین پیوند میان ایمان، زبان و زندگی روزمره سبب شده است که نام او نه‌تنها در تاریخ سیاسی، در جان زبان فارسی زنده و ماندگار بماند.