ارزیابی وضع تجارت خارجی در ایام جنگ

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما به نقل از خانه ملت، نشست کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی روز سه‌شنبه ۲۶ خردادماه با حضور رئیس سازمان توسعه تجارت و معاونان وی برگزار شد. در این نشست عملکرد تجارت خارجی کشور در ایام جنگ، آخرین وضعیت واردات و صادرات، تأمین کالا‌های اساسی و همچنین چالش‌های توسعه تجارت بین‌المللی و زیرساخت‌های لجستیکی مورد بررسی قرار گرفت.

محمدرضا رضایی‌کوچی، رئیس کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی، گفت: با توجه به نقش مهم این سازمان در تأمین کالا‌های اساسی و تنظیم بازار، بررسی عملکرد آن برای کمیسیون عمران بسیار اهمیت دارد، زیرا تأمین کالا و انتقال آن به کشور ارتباط مستقیمی با حوزه حمل‌ونقل و لجستیک دارد. در کنار تأمین کالا‌های اساسی و واردات آنها، باید شرایط لازم برای صادرات و تأمین ارز کشور نیز فراهم شود. از این رو توجه همزمان به واردات و صادرات در شرایط خاص از اهمیت بالایی برخوردار است.

رئیس کمیسیون عمران مجلس ادامه داد: مجموع واردات کالا‌های اساسی و ضروری کشور حدود ۶۰ تا ۶۵ میلیون تن است و در کنار آن ظرفیت قابل توجهی برای صادرات نیز وجود دارد که می‌تواند در تأمین ارز کشور نقش مؤثری داشته باشد.

رضایی‌کوچی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای مدیریت بازار در شرایط جنگی گفت: در روز‌های ابتدایی جنگ جلسه‌ای با وزیر صمت و اتاق اصناف برگزار شد تا بازار با مشکل تأمین کالا مواجه نشود. در این راستا تلاش شد کالا‌های موجود در بنادر و انبار‌ها به سرعت به بازار منتقل شوند و شبکه حمل‌ونقل کشور نیز به طور کامل فعال شد؛ در نتیجه همکاری دستگاه‌ها خوشبخانه کمبودی در بازار احساس نشد. تجربه جنگ نشان داد که در شرایط اضطراری، با کاهش بروکراسی و افزایش اختیارات، فرآیند ترخیص و توزیع کالا‌ها سریع‌تر انجام می‌شود و کالا‌ها زودتر به دست مردم می‌رسد.

رئیس کمیسیون عمران مجلس افزود: از سوی دیگر همین تجربه نشان داد که باید توجه جدی‌تری به توسعه زیرساخت‌های بندری کشور به‌ویژه در بنادر شمالی داشته باشیم، چرا که تقویت این ظرفیت‌ها می‌تواند در افزایش تاب‌آوری تجاری کشور نقش مهمی ایفا کند.

وی همچنین پیشنهاد تشکیل کمیته لجستیک در کمیسیون عمران را مطرح کرد و گفت: سالانه حدود ۱۹۰ میلیون تن کالا در کشور جابه‌جا می‌شود که ارزش آن بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار است و ایجاد یک سازوکار هماهنگ در حوزه لجستیک می‌تواند به هماهنگی بیشتر میان دستگاه‌ها و صاحبان کالا کمک کند. انچیزی که برای ما حائز است، تامین کالا و رساندن آن با قیمت مناسب و ارزان به مردم است و در همین راستا عملکرد دستگاه‌ها را مورد بررسی قرار داده و تا با افزایش هماهنگی و رفع موانع، این مهم فراهم شود.

در ادامه این نشست، محمدعلی دهقان دهنوی رئیس سازمان توسعه تجارت ایران با اشاره به شرایط تجارت کشور در دوره جنگ و پس از آن، گزارشی از اقدامات انجام‌شده برای مدیریت تجارت خارجی و همچین اخرین وضعیت واردات و ثادرات گشور در سال گذشته از مبادی مختلف ارائه کرد.

وی با بیان اینکه جنگ اخیر برخی آسیب‌پذیری‌های کشور در حوزه لجستیک و مسیر‌های تجاری را آشکار کرد، گفت: در این دوره تلاش شد با شناسایی مسیر‌های جایگزین، تقویت همکاری با کشور‌های همسایه و افزایش هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف، روند تأمین کالا و تجارت خارجی کشور بدون وقفه ادامه یابد. در این مدت برخی مسیر‌های تجاری و کریدور‌های جایگزین برای انتقال کالا فعال‌تر شد و برنامه‌هایی نیز برای توسعه مسیر‌های جدید و کاهش آسیب‌پذیری تجارت خارجی کشور در دستور کار قرار گرفت.

دهقان با اشاره به وضعیت تجارت خارجی کشور اظهار کرد: در حال حاضر روند واردات و صادرات در حال انجام است و نگرانی جدی در زمینه تأمین کالا‌های مورد نیاز کشور وجود ندارد. به صورت کلی بخش قابل توجهی از صادرات کشور مربوط به محصولات پتروشیمی، معدنی و سایر کالا‌های پایه است و تقویت زیرساخت‌های تجاری و لجستیکی می‌تواند نقش مهمی در توسعه صادرات و افزایش ظرفیت‌های تجاری کشور ایفا کند.

وی همچنین از اقداماتی مانند شناسایی مسیر‌های جدید لجستیکی، بررسی ظرفیت‌های کشور‌های همسایه و تهیه اطلس جامع مبادی ورودی و خروجی کشور برای بهبود برنامه‌ریزی در حوزه تجارت خبر داد و بر ضرورت حمایت مجلس برای رفع برخی موانع موجود در این حوزه تأکید کرد.

در ادامه این نشست، نمایندگان مجلس نیز دیدگاه‌ها و دغدغه‌های خود را درباره وضعیت تجارت، صادرات و زیرساخت‌های لجستیکی مطرح کردند. 

شریعتی اندراتی، رئیس کمیته حمل‌ونقل جاده‌ای کمیسیون عمران مجلس، با اشاره به موقعیت ژئوپلیتیکی ایران گفت: رهبر معظم انقلاب بار‌ها بر اهمیت این موقعیت تأکید کرده‌اند و لازم است در حوزه پدافند غیرعامل و مدیریت زیرساخت‌های لجستیکی توجه بیشتری به این ظرفیت‌ها شود.

علیرضا نثاری نیز با انتقاد از خام‌فروشی در بخش معدن و صنایع معدنی اظهار کرد: کشور در این حوزه برنامه‌ریزی مناسبی ندارد و باید با تدوین سیاست‌های دقیق، از ظرفیت‌های موجود برای ایجاد ارزش افزوده بیشتر استفاده شود.

حبیب قاسمی نیز در این نشست با اشاره به اختلاف آمار‌های ارائه‌شده از سوی دستگاه‌های مختلف گفت: انتظار می‌رود آمار‌های رسمی کشور هماهنگ و یکسان باشد تا بتوان بر اساس آن برنامه‌ریزی دقیق‌تری انجام داد.

عباس صوفی، نایب‌رئیس کمیسیون عمران مجلس، نیز با اشاره به تجربه جنگ در حوزه حمل‌ونقل و تجارت گفت: این تجربه نشان داد که باید توجه ویژه‌تری به حوزه لجستیک داشته باشیم و بر همین اساس پیشنهاد تشکیل کمیته لجستیک در کمیسیون عمران مطرح شده است. کمیسیون عمران آماده است با استفاده از تجربیات به‌دست‌آمده در این دوره، برای رفع موانع زیرساختی و تقویت شبکه‌های حمل‌ونقل کشور اقدامات لازم را پیگیری کند.

محمدمهدی فروردین در این نشست با اشاره به مشکلات حوزه کشاورزی و صادرات برخی محصولات گفت: در بخش کشاورزی با وجود ظرفیت‌های قابل توجه تولید، در زمینه صادرات با چالش‌هایی روبه‌رو هستیم و در برخی موارد نبود برنامه‌ریزی مناسب موجب بروز مشکلات برای تولیدکنندگان شده است. برای نمونه در برخی مناطق مانند قیر و کارزین و جهرم تولید خرما، به‌ویژه خرمای زاهدی، کشاورزان با حجم بالایی از محصول مواجه هستند، اما به دلیل نبود برنامه‌ریزی مناسب برای صادرات و بازاررسانی، بخشی از محصولات در انبار‌ها باقی می‌ماند و این موضوع مشکلاتی برای کشاورزان ایجاد می‌کند. به همین دلیل لازم است سیاست‌گذاری‌ها در حوزه صادرات محصولات کشاورزی به‌گونه‌ای باشد که از تولیدکنندگان حمایت شود و مسیر صادرات این محصولات تسهیل شود.

صدیف بدری نیز در این نشست با انتقاد از وضعیت مدیریت در حوزه لجستیک و تجارت خارجی گفت: در بسیاری از بخش‌ها شاهد طرح مشکلات از سوی فعالان اقتصادی و دستگاه‌ها هستیم، اما هنوز اراده جدی برای رفع برخی از این مسائل شکل نگرفته است. یکی از چالش‌های مهم در حوزه صادرات و واردات، نبود فرماندهی و سیاست‌گذاری واحد در بخش لجستیک است و هر یک از دستگاه‌ها به‌صورت جداگانه اقدام می‌کنند که این موضوع گاهی موجب ایجاد ناهماهنگی و کندی در فرآیند‌ها می‌شود.

این نماینده مجلس ادامه داد: تجربه جنگ نشان داد که باید نگاه جدی‌تری به مدیریت یکپارچه حوزه لجستیک داشته باشیم و با استفاده از ظرفیت مرکز پژوهش‌های مجلس و دستگاه‌های اجرایی، مشکلات موجود در این بخش شناسایی و راهکار‌های لازم برای رفع آنها تدوین شود. در صورت نیاز باید اصلاحات قانونی نیز در این حوزه انجام شود تا با ایجاد یک فرماندهی واحد، هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف افزایش یابد و موانع موجود در مسیر صادرات و واردات کاهش پیدا کند.

سیدجمال موسوی نیز در این نشست با اشاره به برخی ظرفیت‌های صادراتی کشور گفت: در برخی مناطق کشور ظرفیت‌های قابل توجهی برای تولید و صادرات محصولات وجود دارد، اما به دلیل نبود سازوکار‌های مناسب و برنامه‌ریزی دقیق، از این ظرفیت‌ها به‌طور کامل استفاده نمی‌شود. برای مثال در برخی مناطق از جمله در حوزه انتخابیه بنده ماهنشان و ایجرود تولید ماهی قزل‌آلا با حجم بالا انجام می‌شود، اما به دلیل نبود ساختار منسجم برای صادرات، بخش قابل توجهی از این محصولات از طریق واسطه‌ها و دلالان به فروش می‌رسد.

این نماینده مردم در مجلس ادامه داد: در صورت ساماندهی فرآیند صادرات و ایجاد سازوکار‌های مناسب از سوی دستگاه‌های مسئول، می‌توان از این ظرفیت‌ها برای توسعه صادرات، افزایش درآمد تولیدکنندگان و تقویت اقتصاد مناطق مختلف کشور استفاده کرد.