سهم حدود ۱۰ درصدی تالاب میقان در زمین‌های بیابانی و کویری استان مرکزی

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکزی؛  کویر میقان مهم‌ترین کانون فرسایش بادی در استان مرکزی است.

 

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی با بیان اینکه ۴۸۰ هزار هکتار از اراضی این استان بیابانی و کویری است، گفت: کویر میقان اراک به دلیل مجاورت با مراکز جمعیتی و زیرساخت‌های حیاتی، به عنوان مهم‌ترین کانون بحرانی فرسایش بادی، اولویت نخست فعالیت‌های بیابان‌زدایی استان محسوب می‌شود.

 

عبدالحسین محمدی افزود: مساحت کل اراضی ملی استان مرکزی ۲ میلیون و ۶ هزار هکتار است که از این میزان، حدود ۴۸۰ هزار هکتار را عرصه‌های بیابانی و کویری تشکیل می‌دهد.

 

او با اشاره به پراکندگی این اراضی در هفت شهرستان استان، ابراز داشت: شهرستان زرندیه با ۲۳۴ هزار هکتار، بزرگترین شهرستان بیابانی استان است و پس از آن ساوه با ۸۴ هزار، کویر میقان اراک با ۴۹ هزار، محلات با ۴۳ هزار، دلیجان با ۳۹ هزار و خنداب و کمیجان هرکدام با ۱۵ هزار هکتار در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

 

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی در خصوص ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد کویر میقان گفت: این منطقه با وسعت ۴۹ هزار هکتار در ۲۰ کیلومتری شمال اراک واقع شده و حوزه آبخیز آن ۵۴۰ هزار هکتار است. این کویر که به لحاظ ارتفاعی پست‌ترین نقطه حوزه آبخیز محسوب می‌شود، با وجود بارندگی اندک (۲۰۰ میلی‌متر) و نوسانات شدید دمایی، دارای تنوع زیستی ارزشمندی شامل ۱۴ تیپ و ۲۸۰ گونه گیاهی است.

 

محمدی گفت: به دلیل قرارگیری این کویر در مجاورت شهر اراک و شهر‌های اقماری، فرودگاه، قطب‌های صنعتی، اراضی کشاورزی و فعالیت‌های معدنی (شرکت املاح ایران)، کنترل فرسایش بادی در این منطقه از اهمیت و اولویت بسیار بالایی برخوردار است.

 

او با برشمردن چالش‌های پیش‌رو از جمله فقدان عوارض طبیعی یا ارتفاعات جهت سد کردن باد، ماهیت ماسه‌ای خاک، کاهش بارندگی و پس‌روی تالاب میقان که موجب تشدید گرد و غبار شده است، گفت: طی سه دهه اخیر اقدامات گسترده‌ای از جمله نهال‌کاری گیاهان قره‌داغ، تاغ و آتریپلکس، قرق، بذرپاشی و احداث ۹۲ کیلومتر بادشکن غیرزنده انجام شده است.

 

مدیرکل منابع طبیعی استان مرکزی افزود: تکیه صرف بر روش‌های دولتی کافی نیست و مشارکت ارگان‌های دولتی، بخش خصوصی و جوامع محلی برای تداوم این مسیر ضروری است.

 

محمدی با اشاره به دیگر فعالیت‌های این اداره‌کل برای مقابله با بیابان‌زایی، گفت: تاکنون طرح‌های مطالعاتی و اجرایی در ۲۲۹ هزار هکتار تهیه شده و ۱۵ هزار و ۲۰۰ هکتار نهال‌کاری، مدیریت جنگل‌های دست‌کاشت در سطح ۸ هزار و ۸۵۰ هکتار، کنترل رواناب در ۱.۵ هزار هکتار و حفاظت از عرصه‌ها از طریق قرق‌بانی به صورت مستمر در حال اجراست.

 

او همچنین به اجرای الگو‌های مشارکتی اشاره کرد و گفت: با هدف بهره‌گیری از توان جوامع محلی، مدیریت ۳۰ هزار هکتار از اراضی بیابانی در شهرستان‌های ساوه، زرندیه و دلیجان در سه دهه گذشته به بهره‌برداران محلی احاله شده است که این مدل، نقشی موثر در حفظ و احیای این عرصه‌ها ایفا کرده است.

 

محمدی با بیان اینکه بهره‌برداری از قابلیت‌های اکوتوریستی کویر میقان و برج حفاظتی و گردشگری موجود در این منطقه، از دیگر راهکار‌های این اداره‌کل برای ایجاد ارزش افزوده و حفاظت پایدار از این زیست‌بوم است، گفت: اجرای پروژه نهالکاری با مشارکت شرکت معدنی املاح ایران در راستای مسئولیت اجتماعی و در قالب تفاهم‌نامه، از سال ۱۳۹۵ تاکنون به‌صورت سالانه در سطح ۵۵ هکتار در حال انجام است. نظارت و ملاحظات فنی این اقدام بر عهده اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان است و هزینه‌های مربوط به نهالکاری، مراقبت و آبیاری نیز توسط شرکت معدنی املاح ایران تأمین می‌شود.

 

او با اشاره به اجرای طرح ترسیب کربن در شهرستان محلات از سال ۱۳۹۲، گفت: این طرح با هدف ارتقای وضعیت اقتصادی و اجتماعی جوامع محلی و مشارکت بهره‌برداران در فعالیت‌های منابع طبیعی از طریق تشکیل تعاونی‌ها و صندوق‌های خرد روستایی اجرا شده است. اجرای این طرح‌ها نتایج ملموسی در پی داشته و کنترل سرعت باد‌های فرساینده در اراضی بیابانی و کویری و در نتیجه کاهش فرسایش بادی خاک، حفظ، احیا و توسعه پوشش گیاهی بومی مقاوم و سازگار، تثبیت شن و ماسه‌های روان، جلوگیری از آلودگی هوا و کاهش ذرات گرد و غبار از جمله دستاورد‌های این اقدامات بوده است.

 

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی ابراز داشت: کاهش تبخیر و تعرق و حفظ رطوبت خاک، بهبود کلی وضعیت اکوسیستم‌های بیابانی و کویری اعم از گیاهی و جانوری، ایجاد زمینه‌های گردشگری به‌ویژه در منطقه کویر میقان اراک و تقویت مشارکت بهره‌برداران و واگذاری مدیریت مناطق بیابانی به آنان نیز از دیگر نتایج این طرح‌ها به شمار می‌رود.

 

محمدی همچنین به پروژه احیای مناطق بیابانی جامعه‌محور طراز ناهید ساوه اشاره کرد و گفت: این پروژه در قالب توافق‌نامه سه‌جانبه میان کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور و اداره امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور اجرایی شده است. مساحت اجرای طرح ۳۱ هزار و ۷۵۰ هکتار است و اکنون حدود ۴۸۰۰ نفر در این منطقه زندگی می‌کنند.

 

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی با بیان اینکه هدف این پروژه توقف بیابان‌زایی و جلوگیری از تخریب منابع طبیعی است، ابراز داشت: نهالکاری، اصلاح پوشش گیاهی، توسعه منابع اقتصادی چرای دام، آموزش و ترویج برای اتباع، بهره‌گیری از دانش بومی و تجربیات موفق و همچنین استفاده از روش‌های نوین از جمله محور‌های اصلی این طرح به شمار می‌رود.

 

محمدی همچنین احداث بادشکن غیرزنده با استفاده از سرشاخه‌های بوته‌های هرس‌شده را از دیگر اقدامات مؤثر در این محدوده عنوان کرد و گفت: این روش علاوه بر کاهش هزینه‌ها، در کنترل فرسایش بادی و تثبیت عرصه‌های بیابانی نقش قابل توجهی دارد.